Umiałam żyć. Biografia Stefanii Grodzieńskiej

Stefania Grodzieńska – tancerka, aktorka, satyryczka i pisarka – przez niemal sto lat wielokrotnie układała swój świat od nowa. Kiedy historia odbierała jej ludzi, dom i poczucie bezpieczeństwa, ona potrafiła ocalić w sobie to, co najtrudniejsze – umiejętność życia.

Dorastała między Moskwą, Berlinem, Łodzią, Warszawą i Paryżem, przed wojną tańczyła i występowała w kabaretach, w getcie warszawskim była jedną z najbardziej lubianych aktorek. Grała w skrajnie trudnych warunkach w Teatrze Femina, prowadzonym przez jej męża, Jerzego Jurandota. Po ucieczce ukrywała się, zmieniając nazwisko, adresy i zawody. W 1944 roku została pierwszą spikerką Polskiego Radia w Lublinie, później przez dekady należała do najpopularniejszych humorystek. Publiczność zapamiętała ją jako pierwszą damę polskiej satyry. Sama z tego tytułu najchętniej żartowała.

Umiałam żyć to historia przetrwania, pełna miłości, pracy, sceny, przyjaźni, gór i śmiechu, który staje się podstawowym sposobem istnienia w świecie. To opowieść o kobiecie, która po Zagładzie i rozpadzie dawnej rzeczywistości nie pozwoliła, by cierpienie stało się jej jedyną tożsamością.

Ale to również biografia pamięci, która łamie się i kruszeje. Emilia Padoł rekonstruuje życie Grodzieńskiej dzięki ogromnej kwerendzie archiwalnej i rozmowom z ludźmi, którzy ją znali. Z ocalałych śladów buduje gęstą, wieloplanową historię – wyczulona także na to, czego wciąż nie można opowiedzieć.

+++

Porywająca, doskonale udokumentowana biografia jednej z najbarwniejszych postaci polskiej kultury XX wieku – tancerki, aktorki, pisarki i pierwszej damy polskiej satyry. Emilia Padoł z wielkim wyczuciem odtwarza skomplikowaną „mapę przodków” bohaterki, jej tułacze dzieciństwo, czas okupacji, a także powojenną działalność radiową, teatralną i felietonistyczną. Kreśli przy tym osobisty portret artystki – ukazuje jej głęboką więź z Jerzym Jurandotem, pasję do górskich wspinaczek oraz niezwykły hart ducha kobiety, która z poczuciem humoru, dystansem i klasą potrafiła przetrwać najtrudniejsze dziejowe próby. Powstała głęboko inspirująca lektura, która pokazuje, jak mądrze i z pasją iść przez życie mimo wszelkich przeciwności losu.

Barbara Engelking

Emilia Padoł napisała książkę w duchu swojej bohaterki: lekką, zajmującą, szczerą. I tak jak Stefania Grodzieńska, jej biografka wiele bolesnych spraw odsłania pośrednio, zarysowuje ich obszar, oczekuje od czytelnika umiejętności wyłapywania subtelnych sygnałów. Wie więcej, niż pozwala sobie napisać – i ta decyzja budzi mój podziw. Bo wynika z szacunku dla bohaterki, która swoją relację o przeżyciach w getcie zastrzegła do roku 2060. Na tej mapie z miejscami do odkrycia dla naszych córek autorka intrygująco rysuje trasę kobiety, która umiała żyć.

Weronika Kostyrko

Dziewięćdziesięciokilkuletnia Stefania mówiła, że nie chciałaby dożyć setki, bo „już się nażyła”. Czytam i uświadamiam sobie, że w tym „nażyciu się” dużo było pięknego i dobrego, ale i tragicznego. O tym ostatnim Stefania mówiła najrzadziej. Wiele się z tej biografii dowiedziałem, chociaż myślałem, że już dużo wiem. To książka o jednej z najważniejszych osób, które spotkałem w życiu. Poznajcie Stefanię.

Artur Andrus