Wyzwolili nas i nie ma na to rady"" Ukraina...

Pierwsza sowiecka okupacja Ukrainy Zachodniej (1939-1941) to czas, który zapisał się jako epoka strachu, propagandy i brutalnych przemian. Miłena Rudnycka, ukraińska publicystka i działaczka społeczna, już w 1941 roku rozpoczęła dokumentowanie tego okresu, zbierając świadectwa ludzi, którzy z dnia na dzień stali się obywatelami ZSRS.
Wspomnienia, reportaże i felietony ujęte w zbiorze tworzą wielogłosowy portret społeczeństwa w stanie rozpadu. To historie o dzieciach, które nie mogły spać, o kobietach "wyzwolonych" przez system odbierający godność, relacje między innymi nauczycieli, duchownych, robotników, poetów i polityków. Każdy z nich próbował zrozumieć, co się stało i dlaczego. Zawarte w książce świadectwa tworzą panoramiczny obraz sowieckiego terroru, który dotknął każdej sfery życia: religii, edukacji, kultury, gospodarki, rodziny. Teksty są pełne bólu, ironii, czasem gorzkiego humoru - lecz przede wszystkim osobistej prawdy.
Prezentowany materiał źródłowy ma wyjątkową wartość historyczną, ale też literacką. To jedna z najcenniejszych relacji naocznych świadków z czasów drugiej wojny światowej. Dla czytelnika polskiego jest okazją do poznania ukraińskiej perspektywy, ogólnie nieznanej, czasem trudnej, ale niezbędnej w budowaniu wspólnoty pamięci. W kontekście trwającej agresji Rosji na Ukrainę te świadectwa nabierają jeszcze głębszego znaczenia - przypominają, że historia przemocy i oporu ma tam bolesne korzenie.